Негізгі мазмұнға өту Негізгі шарлау мәзіріне өту Сайттың төменгі деректемесіне өту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Психология сериясы

АУТОДЕСТРУКТИВТІ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ ЖОҒАРЫ СПОРТШЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ПОРТРЕТІ: СПОРТТЫҚ ПСИХОЛОГТАРҒА АРНАЛҒАН ЭМПИРИКАЛЫҚ МОДЕЛЬ ЖӘНЕ ПРАКТИКАЛЫҚ ҰСЫНЫСТАР

Жарияланған September 2026

0

0

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

Рита Тильмагамбетова

Тильмагамбетова Р.Е– 8D03103 «Психология» білім беру бағдарламасының PhD докторанты, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана қ., Қазақстан.
E-mail:
tilmagambetovar@gmail.com

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық Университеті
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

Жанна Тлегеновна

Психология ғылымдарының кандидаты, доцент.

Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

Марина Саутенкова

«19.00.05-Әлеуметтік психология» мамандығы бойынша психология ғылымдарының кандидаты.

Нархоз университеті
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

Алтынай Нұрланқызы

Оқытушы

Аңдатпа

Зерттеудің мақсаты-жоғары білікті спортшылардың аутодеструктивті тенденцияларымен байланысты психологиялық факторлардың анықталуымен қатар олардың негізінде спорттық психологтарға арналған эмпирикалық модель мен практикалық ұсыныстарды әзірлеуін, жәнеде спорттық психологтардың кәсіби қызметіне арналған практикалық ұсыныстарды негіздеу. Зерттеудің өзектілігі спорттық ортадағы психологиялық осалдықтың белгілі бір түрлерінің дамуына байланысты, олар қалыпқа келтірілуі немесе байқалмауы мүмкін, сондықтан уақтылы психологиялық араласудан тыс қалады. Зерттеудің әдіснамалық негізі спорттық психология, тұлға психологиясы және өзін-өзі реттеу мәселелері бойынша ғылыми дереккөздерді талдаудың, жүйелеудің және жалпылаудың теориялық әдістері болды. Эмпирикалық әдістер ретінде спортшылардың жеке ерекшеліктерін, мотивациялық саласын және эмоционалды реттеу ерекшеліктерін зерттеуге бағытталған психодиагностикалық әдістер, сондай-ақ психологиялық бақылау және жартылай құрылымдық сұхбат әдістері қолданылды. Зерттеу нәтижесінде жеке, эмоционалды-реттеуші, мотивациялық-құндылық және мінез-құлық компоненттерін қамтитын аутодеструктивті тенденциялардың жоғары деңгейі бар спортшының психологиялық портретінің эмпирикалық моделі жасалды. Спорттық ортаның ерекшелігіне және оқу процесін ұйымдастырудың ерекшеліктеріне байланысты негізгі қауіп факторлары мен қорғаныс факторлары анықталды. Спортшылардың психологиялық жұмысының тұрақтылығына әсер ететін мотивацияның, өзін-өзі реттеудің және мінез-құлық стратегияларының тән белгілері анықталды.

Спортшылардың аутодеструктивті тенденциялары көбінесе спорттық мінез-құлықтың әлеуметтік мақұлданған түрлерінде көрінеді және кешенді психологиялық сүйемелдеуді қажет етеді деген қорытындыға келді. Спорт психологының тиімді жұмысы өзін-өзі реттеудің бейімделу стратегияларын, эмоционалды құзыреттілікті дамытуға және тек спорттық нәтижеге тәуелді емес тұрақты өзін-өзі бағалауды қалыптастыруға бағытталуы керек.

PDF
Тіл

Қазақ

Дәйексөздерді қалай жазу керек

[1]
Тильмагамбетова, Р., Уталиева, Ж., Саутенкова, М. і Курбанова , .А. 2026. АУТОДЕСТРУКТИВТІ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ ЖОҒАРЫ СПОРТШЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ПОРТРЕТІ: СПОРТТЫҚ ПСИХОЛОГТАРҒА АРНАЛҒАН ЭМПИРИКАЛЫҚ МОДЕЛЬ ЖӘНЕ ПРАКТИКАЛЫҚ ҰСЫНЫСТАР. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Психология сериясы. 88, 3 (Вер 2026), 376–384. DOI:https://doi.org/10.51889/2959-5967.2026.88.3.030.