Заттық және мінез-құлықтық тәуелділіктердің әлемдік деңгейде өсуі ауқымды, қолжетімді және ғылыми дәлелденген психологиялық араласулардың қажеттілігін айқындайды. Дәстүрлі кеңес беру және оңалту түрлері көбіне уақтылы қолдауды, терапияның үздіксіздігін және мамандардың жеткілікті қолжетімділігін қамтамасыз ете алмайды.

Осы зерттеудің мақсаты — тәуелділіктерді емдеуде жасанды интеллект (ЖИ) негізіндегі чат-боттарды психологиялық қолдау тәжірибесіне енгізу бойынша халықаралық зерттеулерді талдау және жүйелеу.

Әдебиеттерді іздеу PubMed, Scopus, Web of Science және Google Scholar деректер базаларында 2017–2025 жылдар аралығында алдын ала анықталған кілт сөздер арқылы жүргізілді. Іріктеу критерийлеріне тәуелділікке қарсы чат-бот араласуларының эмпирикалық нәтижелері немесе валидтелген терапиялық үлгілері бар зерттеулер енгізілді.

Алты үлгілік модель талданды: Woebot/W-SUDs, Tess, метамфетаминге тәуелділікті емдеуге арналған Chatbot-Assisted Therapy (CAT), темекі шегуді тоқтатуға бағытталған Quin, симуляциялық LLM жүйесі ChatThero, сондай-ақ осы саладағы бағыт беруші жүйелі шолу (systematic review).

Талдау нәтижелері чат-бот негізіндегі араласулардың химиялық және мінез-құлықтық тәуелділігі бар адамдар үшін тиімді әрі қабылдануға лайықты екенін көрсетті. Есептелген нәтижелердің ішінде — тәуелділікке деген ұмтылыстың төмендеуі, эмоциялық реттелудің жақсаруы және емдеу процесіне қатысу деңгейінің артуы бар.

CAT моделі токсикологиялық деректер мен қатысушылардың бағдарламада қалу көрсеткіштері арқылы клиникалық тұрғыдан маңызды жақсару көрсетті, ал Quin мен ChatThero мотивациялық сұхбат және рецидивтің алдын алу қағидаттарына тиімді бейімделгенін дәлелдеді.

Зерттеу нәтижелері ЖИ арқылы жүзеге асатын диалогтық жүйелердің дәстүрлі психотерапияны тиімді толықтыра алатынын, үздіксіз қолдау көрсетіп, өзін-өзі басқару дағдыларын дамытуға ықпал ететінін дәлелдейді.

Алдағы зерттеулер ұзақ мерзімді клиникалық нәтижелерді растауға, этикалық бақылауды қамтамасыз етуге және интервенцияларды әртүрлі мәдени және тілдік контексттерге бейімдеуге бағытталуы тиіс.