Негізгі мазмұнға өту Негізгі шарлау мәзіріне өту Сайттың төменгі деректемесіне өту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Психология сериясы

Педагогикалық жоғары оқу орны студенттерінің тұлғалық дербестігі мен стресске төзімділігі

Жарияланған September 2026

0

0

Kazakh national pedagogical university named after Abay
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университет
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университет
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университет
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Алихан Бокейханов университеті
Аңдатпа

Жоғары ақпараттық жүктемелермен сипатталатын қазіргі білім беру ортасында студенттердің стресске төзімділігі кәсіби қалыптасудың негізгі ресурсы болып табылады. Бейімделудің когнитивті және еріктік факторлары зерттелгенімен, тұлғалық дербестіктің (автономияның) стресспен күресудің субъектілік ресурсы ретіндегі рөлі әлі де жеткілікті деңгейде ашылмаған. Зерттеудің өзектілігі академиялық белгісіздік жағдайында болашақ педагогтардың психологиялық амандығын қамтамасыз ететін ішкі механизмдерді іздеу қажеттілігімен негізделеді. Зерттеу мақсаты — бакалавриат студенттерінің тұлғалық дербестігі көрсеткіштері мен стресске төзімділік деңгейі арасындағы өзара байланыстың сипатын анықтау, сондай-ақ жоғары оқу орнындағы оқудың әртүрлі кезеңдерінде (төменгі курстардан жоғары курстарға дейін) осы сипаттамалардың жас динамикасын талдау. Эмпирикалық зерттеуге Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің 132 студенті (1–4 курс) қатысты. Диагностикалық құралдар ретінде келесілер қолданылды: К. Риффтің «Психологиялық амандық шкалалары» сауалнамасынан «Дербестік» шкаласы және Р. Х. Шакуровтың «Стресске психологиялық төзімділік сауалнамасы» (СПТС). Мәліметтерді статистикалық өңдеу Спирменнің ранктік корреляция коэффициенті және Манн-Уитнидің U-критерийі арқылы жүзеге асырылды. Зерттеу барысында дербестік пен стресске төзімділік арасындағы тікелей оң байланыс туралы гипотеза теріске шығарылды: корреляциялық талдау бұл конструктілер арасында статистикалық маңызды тәуелділікті анықтаған жоқ (p = 0,881). Төменгі курс студенттерінің дербестік деңгейі жоғары курс студенттеріне қарағанда айтарлықтай жоғары екені анықталды, бұл бастапқы сепарация және декларативті тәуелсіздік әсері ретінде түсіндіріледі. Сонымен қатар, топтар арасында стресске төзімділік деңгейінде айтарлықтай айырмашылықтар байқалмады, бұл оқу стажына қарамастан бұл көрсеткіштің тұрақтылығын көрсетеді. Педагог-студенттердің тұлғалық дербестігі мен стресске төзімділігі дамудың параллель, бір-біріне тәуелсіз векторлары болып табылады. Жоғары дербестік құндылық ресурсы бола алады, бірақ өзін-өзі реттеу дағдылары мен копинг-стратегияларсыз ол эмоционалды тұрақтылыққа кепілдік бермейді. Жоғары курстарға қарай дербестіктің төмендеуі кәсіби бейімделу дағдарысын және педагогикалық қызметтің шынайылығымен бетпе-бет келуді көрсетеді. Нәтижелер субъектілік тәуелсіздік пен тұлғаның нақты төзімділігі арасындағы медиатор ретінде саналы өзін-өзі реттеуді және стресс-менеджмент дағдыларын дамытуға бағытталған психологиялық сүйемелдеу бағдарламаларын енгізу қажеттілігін айқындайды.

pdf (Русский)
Тіл

Русский

Дәйексөздерді қалай жазу керек

[1]
Калимолдаева, А., Абдрахманова , . Р., Абдреимова, К., Абильмажинова , О., Жубакова, С. і Сарбасова , Г. 2026. Педагогикалық жоғары оқу орны студенттерінің тұлғалық дербестігі мен стресске төзімділігі. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Психология сериясы. 88, 3 (Вер 2026), 219–231. DOI:https://doi.org/10.51889/2959-5967.2026.88.3.017.