Негізгі мазмұнға өту Негізгі шарлау мәзіріне өту Сайттың төменгі деректемесіне өту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Психология сериясы

Жас өспірім кезіндегі девиантты жүріс-тұрыстың бір түрі ретіндегі буллингтың əлеуметтік-психологиялық аспектілері

Жарияланған June 2026

8

0

Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

Роза Алимбаева

Алимбаева Роза Тогайовна - хат-хабар авторы – психология ғылымдарының кандидаты, психология кафедрасының профессоры, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті, Қарағанды қ, Қазақстан, E-mail: alimbaeva_21@mail.ru

Ұлттық білім беру комиссиясының университеті
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

Olena Коваленко

Коваленко Олена Григорьевна – психология ғылымдарының докторы, профессор, Еңбек педагогикасы және әлеуметтік геронтология кафедрасының профессоры, Ұлттық білім беру комиссиясының университеті, Краков қ, Польша, E-mail: isszp@up.krakow.pl

Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

Маржангүль Баймұқанова

Баймұқанова Маржангүл Токтаровна, – педагогика ғылымдарының кандидаты, әлеуметтік жұмыс және әлеуметтік педагогика кафедрасының қауымдастырылған профессоры, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті, Қарағанды қ, Қазақстан, E-mail: marber_96@mail.ru

Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

Алена Барикова

Барикова Алена Рудольфовна, психология магистрі, психология кафедрасының аға оқытушысы, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті, Қарағанды қ, Қазақстан,  E-mail: alena.luh@mail.ru

Аңдатпа

Бұл мақалада жалпы білім беретін мектеп жағдайында жасөспірімдер арасындағы буллинг мәселесі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты — жасөспірімдік кезеңдегі девиантты мінез-құлықтың бір түрі ретіндегі буллингтің әлеуметтік-психологиялық аспектілерін зерттеу, сондай-ақ оның рөлдік құрылымының ерекшеліктері мен жасөспірімдердің агрессивтілігімен өзара байланысын анықтау. Зерттеудің эмпирикалық базасын Қарағанды, Теміртау және Абай қалаларындағы жалпы білім беретін мектептердің 7–8 сыныптарында оқитын 138 оқушы құрады (орташа жас — 13,5 жас). Диагностикалық құралдар ретінде Е. Г. Норкинаның «Буллинг-структура» әдістемесі және Басса–Перри агрессивтілік сауалнамасы (BPAQ) қолданылды. Алынған эмпирикалық деректер буллинг құрылымында айқын рөлдік дифференциацияның бар екенін көрсетеді: ұлдар «қорғаушы» және «жәбірленуші» рөлдерін жиі иеленсе, қыздар арасында «бақылаушы» рөлдік позициясы басым болып табылады. «Инициатор» рөлдік позициясы мен «физикалық агрессия» арасында статистикалық тұрғыдан мәнді өзара байланыс анықталды, ал агрессияның эмоционалдық (ашу) және когнитивтік (өшпенділік) компоненттері рөлдік позицияға қатысты салыстырмалы түрде тәуелсіз болып шықты. Осылайша, буллинг рөлдердің нақты бөлінуімен сипатталатын құрылымдалған топтық құбылыс болып табылады. Зерттеу нәтижелері буллингке қатысушылардың гендерлік ерекшеліктерін ғана емес, сондай-ақ мінез-құлықтық агрессия мен басым рөлдердің өзара байланысын ескеретін мақсатты профилактикалық бағдарламаларды әзірлеу қажеттілігін көрсетеді.

PDF (English)
Тіл

English

Дәйексөздерді қалай жазу керек

[1]
Alimbayeva, A., Коваленко K., Баймуканова B. і Барикова B. 2026. Жас өспірім кезіндегі девиантты жүріс-тұрыстың бір түрі ретіндегі буллингтың əлеуметтік-психологиялық аспектілері. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Психология сериясы. 87, 2 (Чер 2026), 363–374. DOI:https://doi.org/10.51889/2959-5967.2026.87.2.030.