Бұл мақалада жалпы білім беретін мектеп жағдайында жасөспірімдер арасындағы буллинг мәселесі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты — жасөспірімдік кезеңдегі девиантты мінез-құлықтың бір түрі ретіндегі буллингтің әлеуметтік-психологиялық аспектілерін зерттеу, сондай-ақ оның рөлдік құрылымының ерекшеліктері мен жасөспірімдердің агрессивтілігімен өзара байланысын анықтау. Зерттеудің эмпирикалық базасын Қарағанды, Теміртау және Абай қалаларындағы жалпы білім беретін мектептердің 7–8 сыныптарында оқитын 138 оқушы құрады (орташа жас — 13,5 жас). Диагностикалық құралдар ретінде Е. Г. Норкинаның «Буллинг-структура» әдістемесі және Басса–Перри агрессивтілік сауалнамасы (BPAQ) қолданылды. Алынған эмпирикалық деректер буллинг құрылымында айқын рөлдік дифференциацияның бар екенін көрсетеді: ұлдар «қорғаушы» және «жәбірленуші» рөлдерін жиі иеленсе, қыздар арасында «бақылаушы» рөлдік позициясы басым болып табылады. «Инициатор» рөлдік позициясы мен «физикалық агрессия» арасында статистикалық тұрғыдан мәнді өзара байланыс анықталды, ал агрессияның эмоционалдық (ашу) және когнитивтік (өшпенділік) компоненттері рөлдік позицияға қатысты салыстырмалы түрде тәуелсіз болып шықты. Осылайша, буллинг рөлдердің нақты бөлінуімен сипатталатын құрылымдалған топтық құбылыс болып табылады. Зерттеу нәтижелері буллингке қатысушылардың гендерлік ерекшеліктерін ғана емес, сондай-ақ мінез-құлықтық агрессия мен басым рөлдердің өзара байланысын ескеретін мақсатты профилактикалық бағдарламаларды әзірлеу қажеттілігін көрсетеді.
Жас өспірім кезіндегі девиантты жүріс-тұрыстың бір түрі ретіндегі буллингтың əлеуметтік-психологиялық аспектілері
Жарияланған June 2026
8
0
Аңдатпа
Тіл
English
Кілтті сөздер
буллинг
жасөспірімдер
девиантты мінез-құлық
рөлдік құрылым
агрессия
жыныстық айырмашылықтар
мектеп ортасы
Дәйексөздерді қалай жазу керек
[1]
Alimbayeva, A., Коваленко K., Баймуканова B. і Барикова B. 2026. Жас өспірім кезіндегі девиантты жүріс-тұрыстың бір түрі ретіндегі буллингтың əлеуметтік-психологиялық аспектілері. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Психология сериясы. 87, 2 (Чер 2026), 363–374. DOI:https://doi.org/10.51889/2959-5967.2026.87.2.030.

