Қазіргі медиаиндустрия мамандардың жеке бейімделу қабілеттерінің шеңберінен шығатын менталды денсаулықтың жүйелі дағдарысымен сипатталады. Журналистикадағы кәсіби стресс ерекше факторлармен — «медиаөндіріс парадоксымен» (автономия мен іске деген құштарлық қауіп көзіне айналатын жерде) және «құрбандық мәдениетімен» күрделене түседі. Қолданыстағы стресс-менеджмент модельдері бұл ерекшеліктерді жиі ескермейді, бұл қызметкердің психоэмоционалдық жағдайы мен оның кәсіби тиімділігі арасындағы тұрақты деструктивті байланыстың қалыптасуына әкеледі. Жұмыстың мақсаты журналистердің кәсіби стрессі мен психологиялық әл-ауқатының өзара әрекеттесуінің синергиялық моделін теориялық тұрғыдан негіздеу және әзірлеу, сондай-ақ ішкі ресурстардың тапшылығы жағдайында туындайтын «тиімсіздік спиралінің» механикасын сипаттау болып табылады. Зерттеу клиникалық психология, еңбек психологиясы және медиазерттеулер саласындағы өзекті ғылыми жарияланымдарды жүйелі талдауға негізделген. Теориялық-әдіснамалық негізді С. Хобфоллдың ресурстарды сақтау теориясы, М. Дёзенің «медиаөндіріс парадоксы» тұжырымдамасы және психологиялық әл-ауқатты бағалаудың синергиялық тәсілі құрады. Жұмыста жинақтау, жіктеу және психофизиологиялық процестерді концептуалды модельдеу әдістері қолданылды. Зерттеу барысында кәсіби тиімсіздік тек салдар ғана емес, сонымен қатар ресурстардың одан әрі сарқылуының белсенді катализаторы ретінде әрекет ететін «стресс спиралі» тұжырымдамасы верификацияланды. Стресстің тиімділікті үш ось бойынша деформациялайтыны анықталды: когнитивті, эмоционалды-еріктік және физиологиялық. Медиа саласына ұйымдық тұрақтылық пен психологиялық қолдау болмаған жағдайда шығармашылық драйверлердің (құштарлық пен автономияның) деструктивті факторларға айналуы тән екендігі негізделді. Журналистердің әл-ауқатын зерттеудің ғылыми қажеттілігі клиникалық салдарларды емдеуден төзімділік ресурстарын алдын алу (превентивті) басқаруға көшу қажеттілігінен туындап отыр. Ұсынылған синергиялық модель когнитивті-мінез-құлық, ресурсқа бағытталған және экзистенциалды тәсілдерді интеграциялауды талап етеді. Медиа саласындағы тиімді психологиялық көмек тек «құрбандық мәдениетін» деконструкциялау және психологиялық әл-ауқатты бұқаралық коммуникациялардың бүкіл жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ететін негізгі кәсіби ресурс ретінде тану жағдайында ғана мүмкін болады.
Кəсіби қызметтің медиа сала мамандарының психологиялық əл-ауқатына əсері
Жарияланған June 2026
13
7
Аңдатпа
Тіл
Русский
Кілтті сөздер
кәсіби стресс
психологиялық әл-ауқат
журналистер
еңбек психологиясы
кәсіби тиімділік
ресурстарды сақтау теориясы
Дәйексөздерді қалай жазу керек
[1]
Булгакбаева, А., Сарсенбаева, Л., Дуплякин, Е., Васько, Т. і Надирбекова, А. 2026. Кəсіби қызметтің медиа сала мамандарының психологиялық əл-ауқатына əсері. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Психология сериясы. 87, 2 (Чер 2026), 289–303. DOI:https://doi.org/10.51889/2959-5967.2026.87.2.025.

